Teoria warunków odruchowych
Widzieliśmy już, iż teoria odruchów warunkowych dąży do tego, by stać się uniwersalną teorią uczenia się. Nie brak jednak także usiłowań idących w odwrotnym poniekąd kierunku, a więc starających się sprowadzić zjawisko odruchów warunkowych do innych, znanych mechanizmów psychicznych. Można mianowicie uważać odruch warunkowy za pewien przypadek tzw. przesunięcia skojarzeniowego. Jest faktem znanym z teorii kojarzenia wyobrażeń, że jeżeli A jest skojarzone z B, a C dołączy się do A, to zdolność reprodukowania B przechodzi z A na Cx. Otóż coś podobnego dzieje się właśnie przy genezie odruchu warunkowego, gdzie reakcja związana początkowo z bodźcem bezwarunkowym przesuwa się z czasem na skojarzony z tym bodźcem bodziec warunkowy. Z tej racji niektórzy twierdzą, iż teoria Pawłowa nie wnosi właściwie nic nowego, a tylko rozwija szczegółowo pewien specjalny wypadek kojarzenia2. Thorndike natomiast usiłuje wykazać, iż między prawami tworzenia się odruchów warunkowych a prawami kojarzenia zachodzą istotne różnice 3.